Przedmiot: Bankowość

Finanse publiczne

Pobierz ten dokument Wróć do kategorii

Tabele widoczne w pliku do pobrania

Finanse publiczne
Egzamin – 3 zagadnienia ; 1 do wyboru
Struktura finansów publicznych w gospodarce rynkowej
Budżet państwa
Wydatki i dochody budżetowe
Budżet samorządowy i terytorialny
Literatura:
St. Owsiak "Finanse publiczne – teoria i praktyka" 1999
E. Denek "Finanse publiczne" praca zbiorowa 1997 PWN
J. Wierzbicki
J. Sobiecki
J. Borowiak
A. Komar “Finanse publiczne w gospodarce rynkowej”
Z. Gilowska “Stan i kierunki reformy sektora publicznego w Polsce”
Mierzwa
W. Misiąg
B. Brzeziński “Zarys prawa finansów publicznych”
Ustawa z 26.XI.1998 o finansach publicznych – akt prawny.
System funkcjonowania gospodarki jest ustalony prawnie.
 Na system finansów publicznych składa się :
system podatkowy
polityka banku centralnego (główne zadanie – emisja pieniądza)
 Funkcje pieniądza:
środek obiegowy
dobro płynne
jednostka miary (miernik wartości)
gromadzenie skarbu (tezauryzacja)
pieniądz narodowy
 Pieniądz jest przyjmowanym środkiem zapłaty i ma moc zwalniania z zobowiązań (środek rozrachunkowy.
 Środek płatniczy – gdy występuje luka czasowa między momentem zakupu i zapłaty (np. wynagrodzenia).
 Dobro płynne – płynność określa zakres swobody sprzedaży, związane jest to z czasem, kosztami i znalezieniem nabywcy. Pieniądz łatwo zamienić na dowolny towar lub usługę.
Funkcja ta realizuje się głównie na poziomie
Producent - konsument
 Zastosowanie sposoby efekty zakupy oszczędności czynników organizacji gospodarowania (decydują o wyborze produkcji i zarządzania pokrycia ewentualnych strat) (w tym źródła swobodnej decyzji)
Pieniądz może być także bezterminowo przekazywany z rąk do rąk.
Jednostka miary – wartość wyrażona w pieniądzu to cena.
Pieniądz ewidencyjny (bezgotówkowy – techniczna miara ceny) – umożliwiło to wprowadzenie rachunkowości.
 Pieniądz narodowy – każda waluta narodowa ma cenę wyrażoną w walutach innych krajów, czyli kurs walutowy; umożliwia to wymianę międzynarodową.
 Pieniądz światowy – np. USD, EURO
 Pieniądz jest najważniejszym elementem systemu pieniężnego każdego kraju, zaś system pieniężny jest to zespół norm ustalony przez prawo, który określa następujące regulacje:
nazwa jednostki pieniężnej i jednostek pomocniczych
wartość w stosunku do kruszców szlachetnych (parytet)
zakres
 Finanse publiczne można rozpatrywać w ujęciu:
dynamicznym (proces wydatkowania środków pieniężnych) – dla jakiegoś okresu
statycznym (zasób – zgromadzone środki pieniężne, którymi dysponują publiczne i prywatne podmioty gospodarcze)
Zjawiska finansowe obejmują te zjawiska, które związane są z ruchem pieniądza, natomiast nie zajmują się kosztami podmiotów gospodarczych, czy gospodarstw domowych, miarami jak stopa procentowa, stopa podatkowa.
Klasyfikacje finansów:
przedmiotowa
podmiotowa

 

 

Ad. 1. Kryterium jest tytuł, z kt&oacu

te;rego pochodzą wydatki i przychody
Finanse
 
Przychody i wydatki związane z wymianą towarów i usług (materialne) Związane z pracą i wynagrodzeniem za pracę Płatności transferowe (ma charakter nieekwiwalentny) decydują o nich normy prawne Subwencje, dotacje (zasiłki, renty, emerytury) Opłaty za usługi społeczne (oświata, kultura, zdrowie Usługi finansowe związane z przychodami i wydatkami kredytowymi i ubezpiecz.
 
Wydatki materialne i osobowe mają charakter ekwiwalentny, czyli ich poziom kształtuje prawo popytu i podaży.
Ad 2. Finanse :
przedsiębiorstw
publiczne
banków i instytucji kredytów
instytucji ubezpieczeniowych
gospodarstw domowych
 Finanse publiczne wyodrębniły się jako osobna dyscyplina na przełomie XIX i XX w.
Kryterium społeczne – korzyść w tym samym czasie może odnosić wiele osób (przy dobrach publicznych)
Kryterium ekonomiczne – są nieodpłatne lub częściowo odpłatne (dobra publiczne)
Dobra ekonomiczne:
wolne (lasy, wody) – dobra występujące w przyrodzie w nieograniczonej dostępności
różne – publiczne, prywatne
 Potrzeby są zawsze większe od dóbr, dobra nie są nieograniczone.
Wpływ na podział mamy pośredni np. poprzez wybory parlamentarne.
Zaspokajanie potrzeb zbiorowo – potrzeby publiczne.
Finanse publiczne obejmują:

 

a) w ujęciu węższym:
budżet państwa
budżet samorządów terytorialnych
dług publiczny
 b) w ujęciu szerszym:
finanse wszystkich jednostek organizacyjnych realizujących zadania publiczne, które są finansowane z finansów publicznych (zakłady budżetowe, środki specjalne, fundusze celowe)
Finanse publiczne:
w ujęciu statycznym – zasoby pieniężne państwa (budżet państwa, budżety samorządowe, fundusze celowe, zasoby pieniężne ubezpieczeń społecznych, fundacji)
w ujęciu dynamicznym – procesy, zdarzenia związane z gromadzeniem dochodu (dochody z prywatyzacji, kredytów, emisji papierów wartościowych, obligacji, akcji). Wszystko to odbywa się w jakimś czasie i przestrzeni.
Zarządzanie środkami i długiem publicznym
Rok 1999 Polska
 
Finanse publiczne Dochody255 mld(100 %) Wydatki270 mld(100 %) Wynik-14,7 mld? -15 mld
 PKB = 595 mld zł (planowany na rok bieżący)
 255 mld system 270 mld
 

 

 

 

na wejściu finansów na wyjściu publicznych
 
 Strukturadochodówbudżetowych Strukturawydatkówbudżetowych(finansowanie) Wynik
BudżetFundusz celowyPaństwowa gospodarka pozabudżetowaKasa chorychBudżety samorządówSamorządowe gosp. pozabudż. 50,5%26,1%1,7%7%11,2%3,5% 28,7%37,6%1,3%8,2%20,1%14,2% -12,8 mld-0,27 mld0,13~0,14 mld (+)0-2,0 mld0,2 mld (+)
 
Dochód budżetu państwa 129 mld w 1999r.
Wydatki budżetowe 142 mld w 1999r.
bezpośrednie 77,5 mld – rok bieżący
środki transportowe 85,6 mld
Rozłoży się na :
- fundusze celowe 27,9 mld
 - kasę chorych 2,5 mld
- samorządy terytorialne 34,2 mld
 - państw. gosp. pozabudż. 21 mld
Dług publiczny 250 mld => 41% PKB
- krajowy 121 mld
- zagraniczny 129 mld
30 mld – bony skarbowe
 50 mld – obligacje - dług publiczny krajowy
reszta - kredyty
Inwestycje zagraniczne :
bezpośrednie – np. zakup przedsiębiorstwa państwowego, wykup akcji => ok.36 mld USD
lokaty portfelowe – wykup krajowych papierów wartościowych skarbowych – obligacje (długoterminowe), akcje (krótkoterminowe).
 Funkcje finansów publicznych
redystrybucyjna – korygowanie dochodów podmiotów gospodarczych oraz ludności.
Dochód w kontekście wydatków nie ma z góry swojego przeznaczenia.
Są to kredyty, pożyczki, dotacje, subwencje, gwarancje, poręczenia.
Cel regionalny : wyrównywanie pozycji wśród różnych regionów.
alokacyjna – przenoszenie czynników wytwórczych (siły roboczej, kapitałów, innowacyjność, przepływy międzynarodowe)
fiskalna – ściągnięcie jak największego dochodu do budżetu państwa
stabilizacyjna – kształtowanie koniunktury, stabilności, inflacji. Potrzebne, gdy ma miejsce kryzys lub stagnacja gospodarcza. Przeciwdziała załamaniom, a jeśli już są, to mocne działanie.
Tworzenie popytu poprzez zamówienia rządowe lub zwiększenie wypłat w sferze budżetowej, zwiększanie rent i emerytur
kontrolna – kontroli podlega zarówno budżet, jak i czynniki pozabudżetowe i parabudżetowe . Kontrola rozdysponowania środków publicznych.
 Budżet państwa – roczny plan dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów, którymi dysponują organy państwowe, kontroli i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także administracje rządowe.
Budżet państwa zawiera :
Źródła rozdysponowania :
rozchody
wydatki
Zestawienia
przychodów środków specjalnych, jednostek pomocniczych
wydatków środków specjalnych, jednostek pomocniczych
Plan przychodów i wydatków państwowych, funduszy celowych oraz zestawienie dotacji dla państwowych agencji i funduszy z udziałem Skarbu Państwa.
 System budżetowy – dot. Budżetu państwa – budżetu centralnego.
 Gospodarka budżetowa – wszystkie działania, czynności podejmowane przez organy władzy państwa, administracji państwowej (rząd, wojewodowie) i wszystkich jednostek im podporządkowanych w zakresie :
planowania dochodów
wydatków budżetowych
pozyskiwania dochodów
dysponowania środkami budżetowymi.
Chodzi o wszelkie zadania wynikające z budżetu państwa i finansowane ze środków budżetowych.
System budżetowy obejmuje elementy :
podmiotowe
prawne
instrumentalne
techniczne
Ad a)
Podmioty realizujące politykę budżetową
czynne (aktywne)te, które oddziaływują na kształtowanie dochodu i wydatków (ich wielkość, struktura) :parlament (planuje, ocenia, kontroluje)prezydent (podpisuje ustawę budżetową)rząd (przygotowuje projekty, odpowiada za realizację ustawy budżetowej)NIK (zaleca korekty) bierne      te, które w jakimś stopniu stykają się w      swojej działalności z budżetem :podmioty gospodarczeosoby fizyczne, które uiszczają daniny publiczne (podatki)
Ad b)
Podmioty bezpośrednie – jednostki organizacyjne sfery budżetowej występujące w 4 formach organizacyjno-prawnych :
jednostka budżetowa – bezpośrednio związana z budżetem tzn dochody jednostki są dochodem budżetu i analogicznie wydatki są to wszystkie organy administracji państwowej : urzędy centralne, wojewódzkie, mi ).
 Funkcje finansów publicznych
redystrybucyjna – korygowanie dochodów podmiotów gospodarczych oraz ludności.
Dochód w kontekście wydatków nie ma z góry swojego przeznaczenia.
Są to kredyty, pożyczki, dotacje, subwencje, gwarancje, poręczenia.
Cel regionalny : wyrównywanie pozycji wśród różnych regionów.
alokacyjna – przenoszenie czynników wytwórczych (siły roboczej, kapitałów, innowacyjność, przepływy międzynarodowe)
fiskalna – ściągnięcie jak największego dochodu do budżetu państwa
stabilizacyjna – kształtowanie koniunktury, stabilności, inflacji. Potrzebne, gdy ma miejsce kryzys lub stagnacja gospodarcza. Przeciwdziała załamaniom, a jeśli już są, to mocne działanie.
Tworzenie popytu poprzez zamówienia rządowe lub zwiększenie wypłat w sferze budżetowej, zwiększanie rent i emerytur
kontrolna – kontroli podlega zarówno budżet, jak i czynniki pozabudżetowe i parabudżetowe . Kontrola rozdysponowania środków publicznych.
 Budżet państwa – roczny plan dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów, którymi dysponują organy państwowe, kontroli i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także administracje rządowe.
Budżet państwa zawiera :
Źródła rozdysponowania :
rozchody
wydatki
Zestawienia
przychodów środków specjalnych, jednostek pomocniczych
wydatków środków specjalnych, jednostek pomocniczych
Plan przychodów i wydatków państwowych, funduszy celowych oraz zestawienie dotacji dla państwowych agencji i funduszy z udziałem Skarbu Państwa.
 System budżetowy – dot. Budżetu państwa – budżetu centralnego.
 Gospodarka budżetowa – wszystkie działania, czynności podejmowane przez organy władzy państwa, administracji państwowej (rząd, wojewodowie) i wszystkich jednostek im podporządkowanych w zakresie :
planowania dochodów
wydatków budżetowych
pozyskiwania dochodów
dysponowania środkami budżetowymi.
Chodzi o wszelkie zadania wynikające z budżetu państwa i finansowane ze środków budżetowych.
System budżetowy obejmuje elementy :
podmiotowe
prawne
instrumentalne
techniczne
Ad a)
Podmioty realizujące politykę budżetową
czynne (aktywne)te, które oddziaływują na kształtowanie dochodu i wydatków (ich wielkość, struktura) :parlament (planuje, ocenia, kontroluje)prezydent (podpisuje ustawę budżetową)rząd (przygotowuje projekty, odpowiada za realizację ustawy budżetowej)NIK (zaleca korekty) bierne      te, które w jakimś stopniu stykają się w      swojej działalności z budżetem :podmioty gospodarczeosoby fizyczne, które uiszczają daniny publiczne (podatki)
Ad b)
Podmioty bezpośrednie – jednostki organizacyjne sfery budżetowej występujące w 4 formach organizacyjno-prawnych :
jednostka budżetowa – bezpośrednio związana z budżetem tzn dochody jednostki są dochodem budżetu i analogicznie wydatki są to wszystkie organy administracji państwowej : urzędy centralne, wojewódzkie, ministerstwa, a mogą być szkoły, przedszkola, teatry. Na swoją działalność otrzymują one środki z budżetu państwa (bieżące, wynagrodzenia, inwestycje, itp.)
zakład budżetowy – najczęściej teatry, muzea, szkoły, przedszkola (kulturalno-oświatowe, socjalne, itp.), ich celem nie jest zysk, lecz zaspokojenie potrzeb o charakterze publicznym. Koszty swojej działalności pokrywają z dochodów, może jednak otrzymywać dotacje przedmiotowe (dopłata do pewnego rodzaju usług), z kolei jeśli osiągną nadwyżkę to dzielą się nią z budżetem, na inwestycje, bieżące. Opracowują swoje plany finansowe. Dotacje nie mogą być wyższe niż 50% wydatków. Powiązanie z budżetem ma charakter pośredni (wynikowy).
Gospodarstwa pomocnicze – tworzy kierownictwo jednostki budżetowej, wyodrębniając część działalności podstawowej lub działalność uboczną np. sfera socjalna – ośrodki wypoczynkowe, stołówki, a także warsztaty naprawcze, kolumny transportu. Koszty pokrywane są z dochodu. Jeśli jest strata to można dostać dotację, jeśli zysk to minimum 50% oddaje do jednostek budżetowych. Jest to także powiązane z budżetem pośrednio.
Środki specjalne – wyodrębnione konto. Prawo określa jakie środki tam wpływają i na co je można przeznaczyć (ustawa).
 
Wpływy Wydatki
darowizny, spadki, zapisyodszkodowania, rekompensaty za mienie będące w dyspozycji jednostek gospodarczychśrodki ze sprzedaży rezerw mobilizacyjnych (żywność, sanitarne, itp.) cele wskazane przez darczyńcętworzenie rezerw mobilizacyjnychremonty, niewielkie inwestycje
Ad c)
dotacje
poręczenia- narzędzia (instrumenty) finansów publicznych
zasiłki
Ad d) Klasyfikacja budżetowa
W budżecie nie wolno łączyć określonych dochodów z określonymi wydatkami.
Wyjątki : dochody z kredytów zagranicznych i dochody zagraniczne nie podlegające zwrotowi (fundusze pomocowe).
 Fundusze parabudżetowe – przeznaczone na konkretne cele.
 Zasady jakimi powinien się cechować budżet :
jedności – polega na tym, że powinno się umieszczać dochody i wydatki wszystkich podmiotów i jednostek budżetowych (naruszają je jednak zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocy i środki specjalne)
powszechności – łączy się z pierwszą zasadą . obowiązują tu 2 metody finansowania: bezpośrednia – jednostki budżetowe (netto) i pośrednia –reszta
roczności – ustala się budżet na 1 rok (niekoniecznie rok kalendarzowy). Postulat, by budżet ustalać na dłużej trudny do zrealizowania, bo to plany, które trudno przewidzieć. Na razie odnosi się do : inwestycji centralnych i restrukturyzacji
równowagi – nadwyżka => oszczędność (tworzy się)
niedobór –musi mieć źródło finansowania (deficyt)
deficyt nie powinien przekraczać 3% PKB (wg Unii Europejskiej) np. w Polsce planowany na 1999 = 2,15% 2000 = 1,97%
szczegółowości (specjalizacji) – jak szczegółowy powinien być budżet uwzględnia strukturę terytorialną, organizacyjną.
Struktura budżetu ma wymiar :
podmiotowy – budżet podzielony na podmioty odpowiedzialne za jego realizację (ministerstwa, urzędy centralne, wojewodowie) mają oznaczenia 01, 02, 03 ... itd. + rezerwy celowe
przedmiotowy – podział gospodarki na działy (29) handel, przemysł, oświata, obrona narodowa itd. –są to działy rozdziały tworzą się na podstawie podziału na poszczególne rodzaje wpływów (cła, podatki) i wydatków (dotacje, zasiłki)
Budżet państwa powinien być na tyle szczegółowy, by parlament i organy kontrolne mogły rozróżnić rodzaj działalności
jawności – realizowane przez :
Ustawa publikowana w Dz. Ustaw
jawność debaty budżetowej
obowiązek podawania przez Ministra Finansów okresowo parametrów realizacji budżetu (długu publicznego, krajowych i zagranicznych dotacji)
stosowanie jednolitych norm dla wszystkich jednostek w oparciu o te same zasady rachunkowości
 Część budżetu jest niejawna (np. wydatki służb specjalnych) – jest jednak kontrolowana przez parlament.
Budżet państwa to przede wszystkim plan :
dochodów (także zagraniczne) i wydatków
przychodów i rozchodów
organów władzy państwa, kontroli, sądów, trybunałów oraz administracji państwowej.

Tabele widoczne w pliku do pobrania

wkuwanko.pl