Kategorie materiałów Ekonomia

Przedmiot: Historia gospodarcza Wróć do kategorii

WYKŁAD 6 Anglia w XVI-XVIII w 21 stron

plik Pobierz WYKLAD 6 Anglia w XVI-XVIII w 21 stron.doc

tabele w pliku do pobrania.

Notatki do wykładów z Historii Gospodarczej
(dr M. Tymiński, dr Piotr Koryś)

WYKŁAD 6:
Anglia w XVI-XVIII w.


I. Polityka państwa – finanse publiczne

1. Sytuacja królów angielskich w kwestii dochodów z tytułu podatków była trudna, gdyż nakładanie podatków było uzależnione od zgody parlamentu; w XVI w. Tudorowie musieli się liczyć z opinią Izby Gmin ze względu na potrzebę poparcia ze strony gentry i bogatego mieszczaństwa w konflikcie najpierw z starą arystokracją (Henryk VII), a następnie z papiestwem i Hiszpanią (Henryk VIII i Elżbieta I)
2. Niewystarczające dochody z podatków władcy z dynastii Tudorów (przede wszystkim Henryk VII i Henryk VIII) uzupełniali prowadząc politykę konfiskat.
a. Henryka VII po zdobyciu władzy przeprowadził szereg konfiskat posiadłości należących do jego przeciwników pochodzących ze starej arystokracji ziemskiej.
b. Największe konfiskaty przeprowadzone przez Henryka VIII były związane z przejęciem dóbr zakonnych w latach trzydziestych XVI w.
3. Inny sposób ominięcia parlamentu próbował zastosować Karol I Stuart próbując zbudować monarchię absolutną w latach 1629 – 1640; król potrzebując środków na stałą armię, administrację i reformę kościoła nakładał podatki bez zgody parlamentu; stało się to jedną z przyczyn wybuchu rewolucji angielskiej.
4. Jeszcze inny sposób uzyskania przez monarchę dochodów z pominięciem parlamentu próbował stosować Karol II Stuart – rząd królewski spowodował „zablokowanie” skarbu państwa, przeznaczając dochody na niepopularną wojnę z Holandia zamiast na spłatę zadłużenia
5. Ze względu na złe doświadczenia z monarchami z dynastii Stuartów, ale również z powodu przejęcia przez parlament dominującej pozycji w państwie, po osadzeniu na tronie Wilhelma i Marii, parlament przejął bezpośrednią kontrolę nad finansami rządowymi i w 1693 r. formalnie oddzielono długi państwowe od osobistych długów króla
6. W wyniku tej zmiany parlament mógł znacznie zredukować koszty związane z zadłużeniem państwowym i w ten sposób umożliwił wykorzystanie kapitału na prywatne inwestycje.
7. Akumulacji kapitału sprzyjał również wsteczny system podatkowy - proporcjonalnie bardziej obciążał niżej zarabiających niż bogatszych
8. Bank Anglii i jego rola w gospodarce brytyjskiej
a. Po restauracji Stuartów rozwinęła się w Anglii bankowość w oparciu o firmy jubilerskie przyjmujące depozyty, wypuszczające banknoty i udzielające kredytów
b. Uporządkowanie systemu finansowego w Anglii wiązało się z założeniem Banku Anglii w 1694 r., który był spółką akcyjną z udziałem państwa – był to pierwszy nowoczesny bank przyjmujący depozyty, prowadzący rachunki bieżące oraz handel kruszcami; kwity Banku Anglii (banknoty) stały się uznawanym środkiem płatniczym
c. Bank Anglii posiadał monopol na zakładanie stowarzyszeń kredytowych, zmusiło to prywatnych bankierów do zaniechania emisji banknotów, pełnili oni dalej funkcje banków depozytowych, akceptujących czeki i dyskontujących weksle.
d. Okręgi poza Londynem pozostawały bez usług bankowych, chociaż pośrednicy finansowi pełnili podstawowe funkcje bankowe jak dyskontowanie weksli i przekazywanie funduszy do Londynu
e. Bank Anglii nie miał oddziałów, a jego banknoty (o wysokim nominale) nie były wypuszczane w obieg poza Londynem; jednocześnie mennica królewska działała bardzo niesprawnie, a jej emisje (przede wszystkim monety złote o wysokich nominałach, niewiele monet srebrnych i miedzianych o niskich nominałach) nie były przydatne w handlu detalicznym i przy wypłacie wynagrodzeń – lukę tę wykorzystali prywatni przedsiębiorcy emitując tymczasowe świadectwa na akcje i żetony, które służyły jako monety obiegowe; na tej bazie w drugiej połowie XVIII w. powstały banki prowincjonalne (w 1810 r. było ich około 800)
9. Euforia po „Wspaniałej Rewolucji” zaowocowała powstaniem licznych spółek akcyjnych w latach dziewięćdziesiątych XVII w., kolejny boom wybuchł po zwycięstwie w wojnie o sukcesję hiszpańską i związana była z wielką spekulacją akcjami Kompanii Mórz Południowych (1711) – sprawa zakończyła się spektakularnym bankructwem Kompanii (która była tzw. bubble – „bańką mydlaną”) i wydaniem Bubble Act (1720) zakazującym zakładania spółek akcyjnych bez wyraźnego upoważnienia parlamentu (prawo to zostało uchylone dopiero w 1825 r.).

II. Handel i kolonie

A. Polityka „nacjonalizmu gospodarczego” w handlu
1. „Nacjonalizm gospodarczy” w XVI-XVII w.
a. Władcy z dynastii Tudorów i Stuartów postępowali zgodnie z zasadami wyznaczanymi przez doktrynę merkantylizmu.
b. W 1534 r. odebrano przywileje kupcom weneckim w Anglii
c. W 1597 r. zlikwidowano w Londynie kantor hanzeatycki, tzw. Steelyard
d. W Anglii chętnie przyjmowano zbiegów z Francji i Niderlandów Południowych – flamandzkich sukienników i hugenockich rzemieślników
e. Ochrona handlu własnym suknem poprzez nadanie monopolu jednej spółce eksportowej – Merchant Adventures
f. Przykładem ochrony własnego handlu i wytwórczości (ale zarazem towarzyszących temu zjawisk korupcyjnych) może być zakaz eksportu nie farbowanych tkanin wydany przez Jakuba I w 1614 r., zniesienie monopolu Merchant Adventures i towarzyszące jej nadanie monopolu spółce związanego z Jakubem I Williama Cokayne’a
2. Protekcjonizm parlamentarny – Akty Nawigacyjne
a. Pomimo zmiany formy rządów parlament zarówno w okresie republiki i protektoratu jak i po „Wspaniałej Rewolucji” starał się prowadzić politykę protekcji wobec własnego handlu
b. Najsłynniejszym i najważniejszym aktem wydanym przez parlament były Akty Nawigacyjne z 1651 r., później wielokrotnie poprawiane stały się podstawą brytyjskiej polityki handlowej i kolonialnej na następne sto kilkadziesiąt lat:
jednym z głównych powodów uchwalenia Aktów była chęć złamania dominacji Holendrów w żegludze i połowach na wodach angielskich
na mocy tego prawa towary sprowadzane do Anglii mogły być przewożone albo na statkach angielskich, albo na statkach kraju, z którego pochodziły
przez statki angielskie rozumiano takie statki, których właściciele, kapitanowie i trzy czwarte załogi było angielskimi poddanymi
prawo to chroniło angielski przemysł stoczniowy nakładając obowiązek budowy statków w Anglii – było to jednak trudne do wyegzekwowania i statki jeszcze długo zamawiano w lepszych stoczniach holenderskich
statki angielskie miały przywozić towary bezpośrednio z krajów ich pochodzenia, a nie z portów pośredniczących (postanowienie uderzające w pozycję Amsterdamu)
handel przybrzeżny (z jednego portu angielskiego do drugiego) był całkowicie zastrzeżony dla statków angielskich, podobnie jak przywóz ryb
handel z koloniami angielskimi również musiał odbywać się na statkach angielskich (statki kolonialne uważano za angielskie jeśli spełniały wyżej wymienione warunki)
cały import towarów z krajów obcych do kolonii musiał być najpierw dowieziony do Anglii – w efekcie oznaczało to zarezerwowanie kolonialnych rynków dla angielskich kupców i wytwórców
eksport podstawowych produktów kolonialnych (cukier, tytoń, bawełna, barwniki i in.) musiał być najpierw skierowany do Anglii
Akty Nawigacyjne były trudne do wprowadzenia – Holendrzy utrzymali przewagę w handlu aż do XVIII w.
Akty Nawigacyjne w dłuższym okresie przyczyniły się jednak do rozwoju angielskiej floty handlowej i zdobycia przez Wielką Brytanię pozycji pierwszego mocarstwa handlowego w XVIII w. (choć jak zwracał uwagę Adam Smith dokonało się to głównie kosztem konsumenta brytyjskiego)
c. Sprawa perkalu jako przykład parlamentarnego protekcjonizmu
pod koniec XVII w. Kompania Wschodnioindyjska zaczęła sprowadzać do Anglii niedrogie, lekkie, barwione płótno z Indii (perkal), wywołało to reakcję przemysłu wełnianego, który wymógł na parlamencie zakaz sprowadzania drukowanego płótna bawełnianego
po uchwaleniu tej ustawy rozwinął się w Anglii przemysł manufakturowy polegający na drukowaniu nie zdobionych materiałów bawełnianych,
w tej sytuacji przemysł wełniany wymusił na parlamencie zakaz wystawiania lub używania drukowanych wyrobów bawełnianych (1721)
spowodowało to rozwój krajowego przemysłu bawełnianego, bazującego na importowanym surowcu; przemysł ten ze względu na mechanizację produkcji przyczynił się do „wybuchu” rewolucji przemysłowej i pod koniec XVIII w. wyparł produkcję materiałów wełnianych
d. Protekcjonizm parlamentarny w przeciwieństwie do analogicznej polityki prowadzonej przez władców absolutnych przedstawiał pewne różnice nie ze względu na cele polityki co z powodu organu, który ją prowadził; parlament, w przeciwieństwie do absolutnego monarchy, reprezentował różne grupy interesu, a decyzje przez niego podejmowane były wypadkową dążeń tych grup (porównaj np. z próbą odgórnej modernizacji w Rosji prowadzaną przez Piotra Wielkiego).
B. Rozwój handlu i ekspansja kolonialna w XVII w.
1. Handel zamorski Anglii w XVI i XVII w.
a. W drugiej połowie XVI w. przy pomocy korony powstała silna flota służąca przede wszystkim dezorganizacji hiszpańskiej żeglugi na Atlantyku; angielska flota z drugiej połowy XVI w. miała przede wszystkim charakter piracki (wojenny i w tej dziedzinie była najlepsza w Europie), flota handlowa zarówno w XVI w., jak w XVII w. ustępowała daleko Holendrom.
b. Za rządów Elżbiety powstają podstawy dla późniejszej ekspansji angielskiej w handlu zaoceanicznego – powstają liczne firmy mające na celu uczestniczenie w handlu zamorskim, najważniejszą z nich będzie angielska Kompania Wschodnioindyjska (East-India Company, 1600)
c. Uchwalenie Aktów Nawigacyjnych stanowi ważny punkt w zdobywaniu przez Anglię coraz silniejszej pozycji w handlu międzynarodowym.
2. Angielska ekspansja kolonialna w XVII w. – większość zamorskich zdobyczy Anglii miała miejsce jeszcze w XVII w., ale rozwój kolonii przypada na okres po „Wspaniałej Rewolucji”
a. W pierwszej połowie XVII w., w związku z osłabieniem Portugalii, Anglicy po przegranej w walce z Holendrami o przyczółki w Indonezji, założyli ufortyfikowane placówki handlowe na terenie Indii (Madras, Bombaj).
b. W trakcie XVII i pierwszej połowy XVIII w. Anglicy opanowali całe wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej od Florydy (która czasowo była kolonią brytyjską) po zdobytą w 1763 r. na Francuzach Kanadę
c. W pierwszej połowie XVII w. Anglia zdobyła na Hiszpanach część wysp karaibskich, z największą spośród nich Jamajką
C. Anglia imperium kolonialnym
1. Indie
a. W Azji Anglicy przyjęli podobny sposób zarządzania koloniami jak Holendrzy – decydującą rolę w XVIII w. odgrywała Kompania Wschodnioindyjska.
b. W 1757 r. wykorzystując walki wewnętrzne Kompania przejęła bezpośrednią kontrolę nad Bengalem, który doprowadziła w ciągu kilku lat do ruiny.
c. Polityka prowadzona przez Kompanię, szczególnie po 1757 r. w Bengalu, spowodowała reakcję rządu, który doprowadził do uregulowania zarządu kolonii w Indiach, wprowadzając większą kontrolę ze strony państwa.
d. W 1784 r. parlament uchwalił ustawę (tzw. Bill o Indiach), która oddawała administrację brytyjskich domen w Indiach Kompanii Wschodnioindyjskiej, jednak działalność Kompanii podlegała kontroli Rady do Spraw Indii rezydującej w Londynie; członków Rady powoływał król, który miał również prawo odwoływania gubernatora Indii powoływanego przez Kompanię – w ten sposób rząd zagwarantował sobie decydujące słowo w spraw polityki w Indiach
e. W trakcie XVIII w., szczególnie pod koniec stulecia już po podboju Bengalu, Kompania uzależniła od siebie dużą część książąt hinduskich, tak że w 1805 r. niemal całe Indie były kontrolowane przez Kompanię.
f. Główną metodą polityki Kompanii w Indiach było skłócenie ze sobą poszczególnych hinduskich państw, a następnie uzależnienie ich od siebie.
g. Indie nie stały się nigdy obszarem masowej emigracji z Anglii (podobnie jak w przypadku kolonii holenderskich na Malajach), zarząd kolonią odbywał się poprzez stosunkowo nieliczną grupę urzędników i korpusy wojskowe
h. Rola Indii w gospodarce brytyjskiej tego okresu polegała głównie na udziale w wymianie handlowej z imperium, poprzez dostarczanie surowców i produktów nisko przetworzonych (np. bawełna)
2. Kolonie na wyspach karaibskich, przede wszystkim Jamajka, zostały zorganizowane według wzorów gospodarki plantacyjnej:
a. Wyspy stały się poważnym producentem cukru, melasy i rumu
b. Na wyspach dominowały plantacje trzciny cukrowej będące w posiadaniu białych właścicieli, z reguły przebywających w metropolii
c. Plantacje, na których pracowali niewolnicy sprowadzani z Afryki Wschodniej, były zarządzane przez wynajętych białych nadzorców.
d. Ze względu na trudny klimat wyspy karaibskie były zaludnione przede wszystkim przez czarnych niewolników (w 1789 r. ok. 500 tys.), ludność pochodzenia europejskiego znajdowała się w zdecydowanej mniejszości (ok. 10 tys.) i byli to z reguły przybysze czasowi, zwabieni do pracy w plantacjach bardzo wysokimi wynagrodzeniami i możliwością uzyskiwania dodatkowych dochodów pod nieobecność właścicieli
e. Kolonie na wyspach karaibskich odgrywały istotną rolę w handlu w tzw. trójkącie (metropolia – Afryka Wschodnia – kolonie):
z metropolii do Afryki przewożono towary przetworzone, za które otrzymywano niewolników
z Afryki do kolonii dostarczano niewolników, za których otrzymywano tamtejsze produkty, przede wszystkim surowce,
surowce następnie przewożono do metropolii
Anglicy w XVIII w. odgrywali w tym handlu decydującą rolę, dzięki opanowaniu handlu niewolnikami
3. Nowy typ kolonii (Ameryka Północna)
a. Nowy typ kolonii powstał na wschodnich wybrzeżach Ameryki Północnej
b. W przeciwieństwie do innych posiadłości kolonialnych (nie tylko Anglii) kolonie amerykańskie stały się od końca XVII w. miejscem masowej emigracji z Europy.
c. Ludność kolonii amerykańskich nie była jednolita etnicznie, ok. 2/5 stanowili Anglicy, będący najliczniejszą grupą narodowościową, po nich Irlandczycy i Szkoci w sumie ok. 400 tys., a następnie Niemcy i Szwajcarzy (ok. 250 tys.) pozostałe grupy (Francuzi, Holendrzy, Szwedzi) stanowili już mniejszy odsetek;
d. Trzynaście kolonii na wschodnim wybrzeżu różniło się między sobą pod względem społecznym i gospodarczym:
kolonie południowe z gospodarka plantacyjną
cztery kolonie północne, zwane Nową Anglią, stanowiły najbardziej rozwiniętą pod względem gospodarczym część amerykańskich posiadłości Anglii – produkcja i wymiana nie ograniczały się tutaj do rolnictwa;
kolonie środkowe charakteryzowały się przewagą gospodarstw farmerskich
e. Część kolonii zachowała sporą autonomię (Rhode Island i Connecticut), w pozostałych król mianował gubernatora, który posiadał szerokie uprawnienia.
f. Gubernator dowodził wojskiem, flotą, mianował urzędników, zwoływał posiedzenia Rady pochodzącej przeważnie z wyboru, posiadał jednak prawo weta w stosunku do jej uchwał
g. Gubernator przekazywał decyzje rządu metropolii i był ich wykonawcą w organie powołanym do administrowania koloniami, tzw. Board of Trade.

III. Grodzenie i przemiany w rolnictwie

A. Grodzenie polegało z jednej strony na wydzieleniu swego gospodarstwa z szachownicy gruntów wiejskich drogą wymiany, wykupu i komasacji porozrzucanych na różnych polach działek. Drugim elementem było wydzielanie własnego kawałka z gruntów wspólnych (commons). W przypadku gdy grodzenia dokonywał lord w efekcie podziału gruntów wspólnych dla wspólnoty pozostawało niewiele użytków.

B. Grodzenie pod pastwiska (XV-XVI w.)
1. Na samym początku grodzenie miało na celu komasację gruntów usprawniających uprawę roli (XV w.)
2. Od drugiej połowy XV w., a szczególnie w XVI w., grodzenie było prowadzone w celu uzyskania obszarów pod pastwiska dla owiec, co było związane z szybko rozwijającym się sukiennictwem angielskim.
3. Korzyść polegała nie na wzroście przychodu z jednostki gruntu, ale na drastycznej obniżce kosztów (hodowla jest zajęciem zdecydowanie mniej pracochłonnym), a w efekcie większym zysku.
4. Konsekwencje grodzenia dla niewielkich gospodarstw chłopskich były katastrofalne, gdyż ich gospodarka opierała się w znacznym stopniu na hodowli bydła na gruntach wspólnych
5. Jednocześnie wobec braku w większości przypadków prawnego zabezpieczenia chłopskich gospodarstw pan mógł usunąć chłopa z jego gospodarstwa
6. Innym sposobem przejmowania chłopskich gospodarstw było popadanie ich właścicieli w bardzo wysokie zadłużenie, a w konsekwencji bankructwo.
7. Proces grodzenia w XVI w. nie był jeszcze masowy (szczytowy punkt przypada na koniec XVI i początek XVII w.), ale wydziedziczeniu ul ...

Ciąg dalszy w pliku do pobrania.

Wkuwanko.pl jako podmiot świadczący usługę hostingu materiałów edukacyjnych nie ponosi odpowiedzialności za ich zawartość.

Aby zgłosić naruszenie prawa autorskiego napisz do nas.

ikona Pobierz ten dokument

Wróć do kategorii

wkuwanko.pl

Wasze komentarze: dodaj komentarz

  • Nie ma jeszcze komentarzy do tego materiału.

Materiały w kategorii Historia gospodarcza [65]

  • podgląd pobierz opis Budowa stalinowskiego modelu socjalistycznego w Polsce
  • podgląd pobierz opis Dualizm agrarny w Europie
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne przesłanki upadku socjalizmu
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne znaczenie wielkich odkryć geograficznych
  • podgląd pobierz opis Globalizacja gospodarki kapitalistycznej w końcu XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarcze podstawy imperiów starożytnych
  • podgląd pobierz opis Gospodarka feudalna w średniowiecznej Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka folwarczno- pańszczyźniana w Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji po epoce napoleońskiej.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji w XVII w. Polityka Calberta J.B.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Hiszpanii w XVI wieku.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Holandii w XVII w.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Japonii w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka średniowiecza
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w okresie międzywojennym
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Niemiec na przełomie XIX i XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka państw socjalistycznych po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
[ Misja ] [ Regulamin ] [ Kontakt ] [ Reklama ]   © wkuwanko.pl 2008-2017 właściciel serwisu SZLIFF

Partnerzy: matzoo.pl matmag.pl batmat.pl onlinefm.pl pisupisu.pl Matematyka radio online